“Kayo po na nakaupo, subukan niyo namang tumayo — at baka matanaw ninyo ang tunay na kalagayan ko.” — Gloc-9, “Upuan”
Mahigit isang dekada na ang lumipas mula nang isulat ang linyang iyon, ngunit tila mas tumitindi pa ang kahulugan nito sa ating panahon. Sa Pilipinas, magkaiba ang upuan — hindi lamang kasangkapan ang pagkakaiba, kundi kung sino ang nakaupo, kung ano ang kanyang nararanasan, at kung paano siya tinatrato. Ang nakaupo sa itaas ay may ibang mundo. Ang nasa ibaba — ang nakatayo, ang walang sariling upuan — ay tila ibang bansa ang ginagalawan. Ito ang tinutukoy ni Gloc-9: ang pagitan ng dalawang mundong magkatabi ngunit hindi magkapantay.
Ang tanong ay simple: bakit magkaiba ang upuan sa harap ng batas? Kapag ang makapangyarihan ay humaharap sa kaso — may pagpapaliban, may pagkaantala, may pag-iingat, may pag-unawa. Kapag ang mahirap ay nagkasala — mabilis ang proseso, walang paghihintay, walang pagkaunawa. Hindi ito tungkol sa pagtanggi sa karapatang legal ng sinuman. Ito ay tungkol sa pagtatanong: bakit tila dalawa ang batas?
Noong 2017, inaresto ang isang 21 anyos na lalaki ¢ dahil sa isang lata ng corned beef na nagkakahalaga lamang ng ₱31.50. Inamin niyang gutom siya at walang pambili. Kinasuhan siya ng qualified theft. Walang piyansa. Agad siyang nakulong. Walang nagbigay ng pagkaantala. Walang nagsabing “maunawain naman tayo.”
Sa kabilang dako, magkaiba ang upuan ng mga nasa kapangyarihan. Si dating DPWH Kalihim Manuel “Manny” Bonoan — noong may kasong pandarambong laban sa kanya na nagkakahalaga ng daan-daang milyong piso — biglang nagkaroon ng karamdaman, dinala sa ospital, hindi makaharap sa hukuman. Nang maalis na ang kaso — biglang sumigla, nakatayo, naglalakad nang walang tulong.
Si dating Speaker Martin Romualdez — nakasakay sa wheelchair sa pagharap sa kasong pandarambong na bilyun-bilyong piso — humiling ng video conference sa halip na humarap nang personal, at pinayagan. Sa huling video, nakakalakad habang inaalalayan ng nakaunipormeng sundalo.
Si dating Pangulong Gloria Macapagal-Arroyo — nanatili sa “hospital arrest” nang ilang taon habang may kasong pandarambong — hanggang sa muling maupo bilang isang kongresista.
Walang nagsasabing hindi dapat magpagamot ang may sakit. Ngunit ang pagkakataon — na ang pagiging “may sakit” ay lumilitaw lamang kapag may kailangang takasan, at ang paggaling ay dumarating kapag ligtas na — iyon ang nagpapakita kung gaano kalaki ang pagkakaiba ng upuan. Bumalik ang linyang iyon:
“Ang tao na nagmamay-ari ng isang upuan — na pag may pagkakatao'y pinag-aagawan, kaya naman hindi niya pinakakawalan.” Ang upuan ay kapangyarihan. Ang kapangyarihan ay kaligtasan. Ang kaligtasan ay para lamang sa nakaupo.
Hindi masama ang wheelchair. Hindi masama ang ospital. Hindi rin masama ang paghingi ng patas na proseso. At hindi rin natin sinasabing tama ang pagnanakaw — gaano man kaliit ang halaga. Mali ang kumuha ng hindi iyo.
Ang problema ay ito: magkaiba ang upuan. Malambot at mainit para sa makapangyarihan, matigas at malamig para sa mahirap. May pag-unawa para sa may pangalan, walang paghihintay para sa walang koneksyon. Ang upuang inuupuan ng mga opisyal ay hindi kanila — ipinagkatiwala lamang ito ng taumbayan. Kung ginagamit ito upang tumakas sa pananagutan, hindi na ito serbisyo — ito ay pagsasamantala.
Kaya nananatili ang hamon ni Gloc-9: tumayo kayo. Hindi upang iwanan ang inyong pwesto — kundi upang makita ninyo na hindi dapat magkaiba ang upuan. Makita ninyo ang mga naghihintay sa labas ng hukuman. Ang mga pamilyang gutom. Ang mga taong ang tanging hinihingi ay pagkakataong marinig.
Darating ang araw na matatapos ang termino, mawawala ang titulo, at matatanggal ang pangalan sa pinto ng opisina.
Ngunit ang tanong ng taumbayan ay mananatili: nang kayo ay nakaupo — bakit magkaiba ang inyong upuan sa amin?